Een Spinoza-reader met de Ethica en de TTP en... een moskee op de cover

Alexei N. Leont'ev op Spinoza.in

Op 7 december 2017 had een Russischtalige website die zich tooit met de naam Spinoza.in (en dus India als thuisbasis heeft) een artikel van de Sovjet-psycholoog Alexey Leontiev over “Sommige problemen van de psychologie van de kunst.” In de afbeelding is Spinoza te herkennen. In het artikel komt Spinoza overigens niet voor.

[Sommige problemen van de psychologie van de kunst]

 

Alexey Leontiev (1903 - 1979 ) - Sovjet-psycholoog, filosoof, opvoeder en organisator van de wetenschap. Behandelde problemen van algemene psychologie (evolutionaire ontwikkeling van de psyche, geheugen, aandacht, persoonlijkheid, etc.) en de methodologie van psychologisch onderzoek. Doctor in educatie (1940), lid van de Academie van Pedagogische Wetenschappen van de RSFSR (1950), de eerste decaan van de Faculteit der Psychologie van de Moscow State University. Lenin-prijs (1963), eredoctor van de Universiteit van Boedapest en Parijs. Erelid van de Hongaarse Academie van Wetenschappen.

Student en redacteur van de werken van L.S. Vygotsky, een van de leiders van de Kharkov psychologische school, de ontwerper van de theorie van de activiteit.

Zie ook over Leontev op marxists.org

Vraag is of dit boek van Jonathan Isael wel hier gesignaleerd moet worden

Voor en na het uitkomen van Jonathan Isael’s Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from The Rights of Man to Robespierre [2014] had ik diverse blogs over dit boek. Onderaan de links erheen. Israel betoogde in zijn bekende omvangrijke trilogie dat de Radicale Verlichting bij Spinoza begon en werd overgenomen door Franse philosophes als Diderot, Helvetius en d'Holbach. Deze Radicale Verlichting zou gekenmerkt worden door het monisme van één substantie en eenheid van geest en materie, stond voor fundamentele gelijkheid, propageerde vrijheid van meningsuiting en vrije pers, twijfelde aan tradities en conventies en zou atheïstisch zijn. Dit werden de revolutionaire ideeën van de filosofen die tot de Franse Revolutie zouden hebben geleid – een revolutie echter die door Robespierre, geïnspireerd op ideeën van Rousseau, in terreur overging.

Voor een kritisch overzicht van Israel’s gehele werk verwijs ik naar een artikel van Rob Hartmans in de Nederlandse Boekengids 2016 #4. Enigszins schokkend vond ik de ontdekking dat Spinoza helemaal niet meer in dit boek, dit vervolg op de trilogie, voorkomt.

Enfin, toch hier de mededeling dat de Volkskrant vandaag een bespreking door Peter Giesen heeft van het onlangs vertaalde

Jonathan Israel, Revolutionaire ideeën. Een intellectuele geschiedenis van de Franse Revolutie. Uit het Engels vertaald door Bert Smilde. Van Wijnen; 1200 pagina's; €69,50

 

Mooie zin die meteen ook de titel werd van de recensie: “In Revolutionaire ideeën probeert Israel de Verlichting te redden uit de klauwen van de Terreur.

Lees Christopher Norris over Spinoza

Van Christopher Norris had ik al eens iets overgenomen in het blog van 12-08-2016 getited: “De Spinozareceptie zit vol interpretatieconflicten – ook op dit webblog.”

Ik nam daarin grote delen over uit zijn bijdrage waarvan ik wel enigszins onder de indruk was, “Spinoza and the Conflict of Interpretations,” in het boek van Dimitris Vardoulakis (Ed.) Spinoza Now [Univ Of Minnesota Press, 2011].

Daarna las ik zijn heldere inleiding, waarin hij een degelijk beeld gaf van wat hij ging brengen in zijn boek – en weer was ik onder de indruk van zijn Voorwoord op: 

Christopher Norris, Spinoza and the Origins of Modern Critical Theory. Wiley-Blackwell, [series: Bucknell Lectures in Literary Theory], 1991. - VII, 322 pp – niet meer in te zien bij books.google; deels nog wel in te zien bij Amazon. De uitgever gaf het bij herdruk een veer saaiere cover mee.

from the Back Cover: This book offers a detailed account of Spinoza's influence on various schools of present-day critical thought. That influence extends from Althusserian Marxism to hermeneutics, deconstruction, narrative poetics, new historicism, and the unclassifiable writings of a thinker like Giles Deleuze. The author combines a close exegesis of Spinoza's texts with a series of chapters that trace the evolution of literary theory from its period of high scientific rigour in the mid-1960s to its latest "postmodern", neopragmatist or anti-theoretical phase. He examines the thought of Althusser, Macherey and Deleuze as well as others (including the new historicists) who have registered the impact of his pioneering work without any overt acknowledgement.

On the one hand, theorists like Althusser and Macherey could celebrate Spinoza as the first philosopher before Marx to understand the need for a riorous distinction between science (or "theoretical practice") and ideology (or the realm of lived experience subject to various forms of imaginary error of misrecognition). On the other, Deleuze makes Spinoza the hero of his crusade against theories of whatever kind - Kantian, Marxist, Freudian, post structuralist - which always end up by imposing some abstract order of concepts and categories on the libidinal flux of "desiring production", or the "body-without-organs" of anarchic instinctual drives.

Spinoza gezien als filosoof van de barok, maar ook de barok van de Nederlandse Republiek was anomaal

Recent verscheen

Frans-Willem Korsten, A Dutch Republican Baroque: Theatricality, Dramatization, Moment and Event. Amsterdam University Press, 06-11-2017 - 248 pp. - € 95,00 - PDF van Inoud en Introduction - Cover illustration: Gerard van Honthorst, Laughing violinist, 1624

Korsten behandelt de ‘Dutch republican baroque’ als een ‘anomaly’ in het kielzog van hoe door Negri Spinoza een anomaliteit werd genoemd: “It is no surprise, then, that the Republic, or one of its iconic figures, Benedict de Spinoza, has been defined as an ‘anomaly’.” Kunstenaars als Vondel, Vos, Hals en Rembrandt werden altijd al met barok in verband gebracht. “Others are not at all, or less well, known as baroque (eg. Spinoza, Rumphius).” [p. 22] Opvallend is dan dat hij een van de weinigen die Spinoza uitdrukkelijk als een filosoof van de Barok zag, Carl Gebhardt, niet noemt.

De uitgeverstekst: Though the baroque worldliness of the Dutch Republic was, in some aspects, deeply religious, it was also radically material or empirical, as in the work of Spinoza. In the Dutch Republic, in its Baroque forms of art, two aesthetic formal modes, theatre and drama, were dynamically related to two political concepts, event and moment. The Dutch version of the Baroque is characterised by a fascination with this world regarded as one possibility out of a plurality of potential worlds. It is this fascination that explains the coincidence in the Dutch Republic, strange at first sight, of Baroque exuberance, irregularity, paradox, and vertigo with scientific rigor, regularity, mathematical logic, and rational distance. In giving a new historical perspective on the Baroque as a specifically Dutch republican one, this study also offers a new and systematic approach towards the interactions among the notions of theatricality, dramatisation, moment, and event: concepts that are currently at the centre of philosophical and political debates but the modern articulation of which can best be considered in the explorations of history and world in the Dutch Republic.”” 

Er bestaat geen Corpus Spinozanum –wel zit de Ethica in ‘t Corpus Corporum

Op diverse plekken in de wereld, meestal aan universiteiten, worden websites bijgehouden, waarop klassiek Latijnse en neo-Latijnse teksten (en soms Griekse) geraadpleegd kunnen worden.

Zo is er het CORPUS THOMISTICUM aan de Universiteit van Navarra; het Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, met teksten van de Latijnse kerkvaders [cf.]; de bekende Perseus van Tufts University of Medford, Massachusetts – om er slechts enige te noemen.

En door de Universiteit van Zürich wordt een Corpus Corporum bijgehouden, waarin al deze ‘corpora’ bijeen worden gebracht [cf.].

Spinoza zat daar tot voor kort niet in, maar sinds twee maanden heeft in de rubriek Auctores scientiarum varii ook Spinoza een plaats gekregen; wel is alleen diens Ethica opgenomen, overgenomen van de Belgische website van Rudolf W. Meijer.*) Spinoza staat daar tussen onder anderen Renatus Cartesius, (alleen diens Meditationes de prima philosophia) en Desiderius Erasmus (alleen diens Adagia) en Franciscus Suarez (de Disputationes Metaphysicae).

Als b.v. de zoekterm HILARITAS wordt ingegeven levert dat 254 hits, waaronder naast die van Augustinus van Hippo e.a. ook de plaatsen waarin die term in de Ethica wordt gevonden in beeld komen. [Waarbij het maar goed is dat Meijer een index had opgenomen, zodat waar zo'n term in de 4e naamval staat die niiet wordt gemist).

Je vraagt je af waarom er nog altijd geen Corpus Spinozanum is.

__________

*) Rudolf W. Meijer heeft al jaren enige werken van Spinoza in het Latijn op internet

Ethica ordine geometrica demonstrata,
Tractatus de Intellectus Emendatione (TIE), and
Tractatus Politicus, with a selection of the Epistolae
Niet de TTP

 

Dr. Taede A. Smedes’ komende boek “ook voor nihilistische atheïsten” (Govert Schilling)

Wie dat ook mogen zijn, nihilistische atheïsten, Spinozisten kunnen daaronder m.i. niet begrepen zijn. Tot heden heb ik de boeken van “filosoof én theoloog” eenvoudigweg genegeerd (ik noem er hieronder een aantal). De combinatie filosoof én theoloog is al iets dat ik wantrouw… Ik proef dat er hoe dan ook van “iets transcendents” (hoe oningevuld verder ook) wordt uitgegaan.
Nu begin ik echter te twijfelen: zou ik dit komende boek toch niet eens moeten lezen? Om te zien of iemand die toch vooral “in Spinoza is” iets aan zo’n boek kan hebben? Die twijfel is ontstaan door de enthousiaste bespreking die Taede A. Smedes deze zomer wijdde aan Spinoza: de Brieven over God, uit het Latijn vertaald en toegelicht door Karel D’huyvetters [cf.]. Hij kondigde daarin aan: “Ik ben van plan om op de belangstelling voor dat godsbeeld [van Spinoza] onder atheïsten overigens binnenkort terug te komen.” Maar dat heeft hij op zijn blog tot heden nog niet gedaan. Zou hij dat misschien in zijn nieuwe boek doen? Want weer wordt een boek aangekondigd van

Taede A. Smedes, Thuis in de kosmos. Het Epos van Evolutie en de vraag naar de zin van ons bestaan. Amsterdam University Press  |  februari 2018 [hier op zijn website]