zondag 17 februari 2019

Hoe Lieven De Cauter een eigen potje maakt van #Spinoza


Lieven De Cauter had op Valentijnsdag op de wereld van morgen.be een column "Spinoza en de buitenaardse liefde." De Belgische cultuurfilosoof, activist en dichter, studeerde volgens zijn wikipedia-pagina (ja, hij heeft zo’n pagina!) kunstgeschiedenis en filosofie aan de Katholieke Universiteit Leuven, schrijft veel en doceert aan diverse kunstinstellingen. Hij zal zich een soort Peter Sloterdijk wanen?
“Ik ken zijn formules nog van buiten (en van binnen).,” zegt hij en komt dan als tweede van zo’n “Spinozistische formule” met: “Ordo et connexio rerum idem est atque ordo et connexio idearum.” Maar stelling 2/7 luidt: “Ordo et connexio idearum idem est ac ordo et connexio rerum.” Enfin, veel van wat hij beweert, is tot daaraan toe.
Maar echt een potje maakt hij van de 3/Aff Def 2 “Laetitia est hominis transitio a minore ad majorem perfectionem.” [Blijheid is 's mensen overgang van geringer tot groter volmaaktheid,” zoals Van Suchtelen vertaalt.]
De Cauter schrijft: “Vreugde definieert Spinoza dan weer als het versterken van de levensenergie. En dat is een vrolijke wetenschap. De vreugde die de liefde schenkt, verhoogt inderdaad onze levensenergie, de intensiteit van ons bestaansbesef.” Zoals hij erover schrijft, ook in het vervolg, wordt bij hem de blijheid of vreugde die we bij iets ervaren, de oorzaak van de versterking van de levensenergie. En dat is niet zoals Spinoza erover schrijft: voor hem gaat het om een en dezelfde zaak: de vergroting of versterking van onze bestaansmacht ervaren we als blijheid. Maar het is niet de blijheid die we ervaren die de vergroting of versterking van onze bestaansmacht veroorzaakt. Dat is een fout in het lezen van Spinoza die wel vaker wordt gemaakt. Hier door Lieven De Cauter – waarvan acte.

zaterdag 16 februari 2019

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [intermezzo]

 
Het zal de regelmatige bezoeker van dit Spinoza-blog niet zijn ontgaan dat de vijf blogs in de serie onder de titel “Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij Spinoza” geïllustreerd werden met - telkens een ander - schilderij van Luca Giordano (1634-1705): The Death of Seneca / La muerte de Séneca. Hij maakte er vele. Daarover gaat het in dit intermezzo-blog.

Luca Giordano (1634-1705), the Death of Seneca, ca. 1650–1675 - Bolton Museum and Art Gallery
 
Maar eerst breng ik een citaat uit Gregor Damschen & Andreas Heil (eds.), Brill's Companion to Seneca: Philosopher and Dramatist. BRILL, 2013 - 896 pagina's – books.google.

“The degree of influence ancient-stoic philosophemes had on Baruch Spinoza (1632-1677) is currently a topic of controversy (Klessinger 2008). It is known, however, that Seneca's Epistulae formed a part of his private library (Klessinger 2008: 998f.). Furthermore, Seneca is quoted by name in an important passage of Spinoza's Ethica (5.42s). David Hume (1711-1776) presented Seneca in his Dialogues concerning natural religion—written in 1751, but published not before 1779—as an icon of rational religion, with Hume summing up his concept of a natural religion with a quotation from Seneca (epist. 95.47): deum colit, qui novit; everything else he considered 'absurd, superstitious, or even impious" (ed. Gaskin 1993: no. 140).”
Daar ik de afbeelding op de cover zo mooi vind, haal ik die hier nog eens apart naar binnen - een uitstapje binnen een intermezzo.

#Spinoza en Simon van der Stel (7 en slot)


vrijdag 15 februari 2019

Vandaag moet zijn verschenen: Maarten van Buuren, #Spinoza. Zijn filosofie in vijftig sleutelwoorden

https://bdespinoza.blogspot.com/2019/01/steven-nadler-heeft-zich-voor-het.html

#Spinoza - “The young man of the 17th century” door Elizaveta (vitaRäven) Voronina


"The young man of the 17th century" by Elizaveta (vitaRäven) Voronina


Kurt De Tollenaere wees mij op dit portret van  "The young man of the 17th century" van de Russische kunstenares Elizaveta Voronina, die haar illustraties ondertekent met de naam vita Räven, Zweeds voor "witte vos."

Ze schrijft op haar website dat ze Artist is in Saint-Petersburg, Russia: “I got an art education in the Art Lyceum of the Russian Academy of Arts (specialty painter) and at the University of Technology and Design (specialty graphic)." Op haar website en op haar pagina bij talenthouse art works zijn méér illustraties van haar te vinden.

Jerzy Zulawski (1874 – 1915) Pools dichter en (toneel)schrijver promoveerde op #Spinoza


Op en.Wikipedia is veel over hem te lezen. Hier gaat het me uiteraard vooral om: “Educated at good schools in Limanowa, Bochnia and Kraków, Zulawski was in Switzerland from 1892 to 1899, where he studied first at the University of Zürich and then pursued his doctorate of philosophy at the University of Bern under the guidance of the eminent positivist Richard Avenarius (1843–1896), who died before the completion of Zulawski's dissertation on Spinoza, Das Problem der Kausalität bei Spinoza, which was published in Bern in 1899. Zulawski subsequently revised and expanded his German-language text into a 1902 Polish popular-philosophy book, Bededykt Spinoza, Czlowiek i Dzielo (Benedict Spinoza, Man and Achievement). He also wrote about, and provided the first Polish translations of some of the works of Nietzsche, Schopenhauer and Eduard von Hartmann as well as the original Hebrew Old Testament and Talmud and the writings of a number of Eastern philosophers.”

De cover van Jerzy Zulawski, Das Problem der Kausalität bei Spinoza [Inaugural-Dissertation. [Berner Studien zur Philosophie und ihrer Geschichte, #15]  Buchdruckerei Steiger, 1899 - 79 pagina's] zag ik via deze tweet; het was daardoor dat ik naar de auteur op zoek ging.

#Spinoza is a model that many of us can learn from


21 febr. in Philosophisches Café "Zweistein": Atheismus - Epikur und #Spinoza


donderdag 14 februari 2019

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [5]


Vervolg van de in het vorige blog begonnen bibliografie.
Yitzhak Melamed & Oded Schechter, “Spinoza on Death, ‘Our Present Life’ & the Imagination” [nog nergens gepubliceerd, volgens z’n cv is het “Article under review” [2013], maar dat zou het dan al vijf jaar zijn. Cf. blog van mei 2013 - academia.edu
Gillian Marian H. Garcia, “Spinoza on Conatus and Suicide.” In: Talisik: An Undergraduate Journal of Philosophy, Volume II, Issue no.1 [2015] – PDF en academia.edu. 
Abstract: Benedict de Spinoza has fashioned his philosophy in such a way that its foundations are tightly knitted with each other, with definitions, propositions, scholium, and corollary to support each arguments across his Ethics. It was found in the third part of his book that the essence of man (and things in general) is conatus or the endeavour of such to self-preservation (E3, P6-7). With this in mind, how does it come to be under the notion of suicide? This paper discusses conatus, suicide, and the possibility of such self-destruction under the light of Spinoza’s doctrine by first defining the concept of each, discussing thoroughly the notion of suicide through both religious and non-religious interpretations, and combining these two concepts to prove that, according to the rational philosopher, suicide is nothing but an external force that overpowers the endeavour of one’s will to self-preserve.
Alexander García Düttmann, “A Matter of Life and Death: Spinoza and Derrida.” Chapter 14 in: Dimitris Vardoulakis (Ed.), Spinoza Now. University of Minnesota Press, 2011, pp. 351-362
Abstract: This chapter explores the relation between life and death by staging a dialogue between Spinoza and Derrida. Spinoza asserts that a free man fears death least of all. This entails that freedom requires liberation from the affect of fear and, liberation from the bondage of affect—which also means the attainment of wisdom. For Spinoza, freedom as an affirmation of life is nothing other than the acceptance of the law’s necessity—a freeing oneself from the necessity even though that necessity but always in terms of indecision. Derrida also sides with life, which is understood as the infinite deferral of the law, as the suspension of its necessity. From that perspective, the Spinozan position about freedom being the acceptance of the necessity of the law appears thoroughly incompatible with Derrida. [Minisota.universitypres]

Luca Giordano (1634-1705), La muerte de Séneca ca. 1660 - Museo de Arte de Ponce

Rabbijn Dr. Nathan Lopes Cardozo nog eens over de rabbi van Kotzk en #Spinoza


Op 05-12-2011 had ik het blog "Spinoza, de rabbi van Kotzk en rabbi Nathan Lopes Cardozo".
Gisteren kwam rabbijn Dr. Nathan Lopes Cardozo wederom met een uitgebreid blog “The Kotzker, Spinoza and I – Ten Questions for Rabbi Cardozo by Rav Ari Ze’ev Schwartz – op de cardozoacademy.org.
Het werd ook als blog geplaatst op The Times of Israel, waarvan hij met deze tweet melding maakte. Kortom, hij wil zijn gedachten wijd verspreiden. Ik geef het hier door..., maar ben bepaald geen fan van   Lopes Cardozo.
We kunnen weer eens uitgebreid lezen over hoe hij via zijn vader uitvoerig in aanraking kwam met Spinoza, zelf almaar meer religieus werd en afstand nam van de Nederlandse filosoof.

woensdag 13 februari 2019

Stanley Rosen (1929 - 2014) zijn artikel Benedict #Spinoza staat op internet


Hij was filosofieprofessor en Professor Emeritus aan de Boston University. In en.wikipedia lezen we over hem:

“Rosen was born in Cleveland, Ohio. He was a student of Leo Strauss at the University of Chicago, where he defended his dissertation on Spinoza in 1955. He was also a student of Alexandre Kojève. He did his postdoctoral work at the American School of Classical Studies in Athens, and became Evan Pugh Professor of philosophy at Penn State University and then Borden Parker Bowne Professor of Philosophy at Boston University. He has held the Companys Lectureship at the University of Barcelona, the Cardinal Mercier Lectureship at University of Leuven, the Priestley Lectureship at the University of Toronto, and the Gilson Lectureship at the Institut Catholique in Paris. He served as President of the Metaphysical Society of America in 1991.”
Uit de Duitse Spinozabibliografie leren we dat de titel van zijn dissertatie luidde:
Stanley Rosen, Spinoza's argument for Political Freedom. Chicago Univ., Diss., 1955. Chicago/Ill, 1955 - 150 pp.
Zijn vroegere filosofiedocent Leo Strauss vroeg hem om het hoofdstuk over Spinoza te schrijven voor het mede door hem geredigeerde boek:

dinsdag 12 februari 2019

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [4]


Dan vermeld ik in dit blog [de eerste helft van] de teksten in de secundaire Spinozaliteratuur over dood en zelfdoding bij Spinoza; waar mogelijk met de vindplaatsen van PDF’s ervan en zoveel mogelijk in chronologische volgorde [de andere helft in volgend blog]

Wallace Matson, “Death and Destruction in Spinoza’s Ethics”. In: Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 20, 1977, no.403 [cf. bij Centre for suicide prevention - & PDF]
Reprint in Genevieve Lloyd (ed.), Spinoza: Critical Assessments. London: Routledge, 2002; Vol. II, in Part VII. Issues of Life and Death, Chapter 34.
Abstract: An exposition of Spinoza's views of the cause and cure of death. He holds death to be disruption of mind/body which need not involve becoming a corpse; amnesia counts. It follows that his criterion of personal identity includes memory, so Spinozistic immortality is impersonal. The cause of death is always something external, for nothing can destroy itself. (This principle, however, is not universally true; Spinoza was led to it by mistaken physics.) Suicide is irrational. Fear of death is to be overcome by realization that since adequate ideas are eternal, to the extent that they consitute our minds we are eternal also. (But if so, isn't suicide rational after all? And since language depends on memory, the eternal understanding of adequate ideas is non-linguistic and non-symbolic; what then can it be?)
• Jonathan Bennett, A Study of Spinoza’s Ethics. Indianapolis: Hackett Publishing Co., 1984 - § 56 Suicide, pp. 237 - 240  Die § haal ik hier naar binnen:


#Spinoza en Simon van der Stel (6)


Vandaag verscheen het zesde deel van Wim Goris’ zoektocht naar de mededeling van journalist Peter Kolbe (1675-1726) dat hij bij een bezoek dat hij bracht aan de gouverneur van de Kaap de Goede Hoop, Simon van der Stel (1639–1712), op een tafeltje, naast de Koran en het boek van Flavius Josephus over de Joodse oorlog, de Ethica van Spinoza had zien liggen.
Het gaat nu over Nicolaas Witsen (1641-1717) en Johannes Hudde (1628-1704). Er komen allerlei familiale betrekkingen langs en uitvoerig gaat hij na waarom Van der Stel bij zijn ontdekkingsreis naar het oosten een vruchtbare vallei het ‘Land van Waveren’ en de omringende bergen ‘Witsensbergen’ noemde. Hij komt daarbij tot andere conclusies dan de Zuid-Afrikaanse Wikipedia. Maar ik neem aan dat hij dit als aardige bijvangst beschouwt die over Van der Stel's  Spinoza-kennis weinig inbrengt. Ik vermoed dat Wim zo langzamerhand het einde van zijn tocht in zicht heeft en dat hij tot een eindconclusie gaat komen.
   

maandag 11 februari 2019

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [3]


Na blog 1 en blog 2, volgt hier het derde over Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij Spinoza. De meeste publicaties in de secundaire literatuur, zoals in volgende blogs zal blijken, gaan over Spinoza’s denken over dood en zelfdoding. Daarom zie ik extra reden om hier te wijzen op
Samuel Ducourant, “Der Lebensbegriff in Spinozas Ethik,” [uit 2015; cf. blog van 5 november 2017: » “Das Leben” muss für einen der wichtigsten Begriffe der Ethik gehalten werden. «
Voor ik in het volgende blog de relevante publicaties in het Spinozisme noem, haal ik hier eerst één tekst naar voren om een motief dat zo direct duidelijk wordt:
John Carriero, “Conatus and Perfection in Spinoza.” In: Midwest Studies in Philosophy, 35 (1) (2011), 69-92 [Wiley Online Library & PDF]
De geboden PDF-tekst is duidelijk nog een concepttekst, zoals blijkt uit de eerste voetnoot, waarin de auteur spreekt over “Paul”. Pas verderop wordt duidelijk dat het gaat om Paul Hoffman [cf. *]. Aan het eind van het stuk zijn nadere vragen van een redacteur te lezen.
Mij gaat het erom dat bij de volgende passage
According to Spinoza, a crucial characteristic of such a system [a corporeal system] is that it “persevere in being,” so that where one thinks something that looks like a self-destructive system—a burning candle,18 or a diseased tree, or someone committing suicide19—it is metaphysically correct to factor that into a real thing and the external forces working on it—the candle and the flame, the tree and the disease, Seneca and the command of the Tyrant.

Carriero een uitgebreide voetnoot (19) geeft, die ik hier graag overneem, daar hij een betekenisvolle toelichting geeft op een belangrijke achtergrond van Spinoza’s leer over de onmogelijkheid van zelfmoord.

Eergisteren was de 400e sterfdag van Giulio Cesare Vanini




9 februari 2019 was de 400e sterfdag van Giulio Cesare Vanini, de Italiaanse filosoof die 'vervloekt' en verbrand werd om zijn excellentie. Hij was een van de eerste moderne denkers, volgens wie het universum geheel door natuurwetten werd bestuurd.
Dit Italiaanse herdenkingsartikel gaat uitgebreid in op wat Hegel over Vanini vond. Op deze websitepagina van zeno.org is te lezen wat Hegel in Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie over Vanini schreef [en hier wat hij over Spinoza schreef].

Over een maand, op 9 maart 2019, zal de Spinozakring Soest, tijdens het Lustrumsymposium naast aan Adriaan Koerbagh die 350 jaar geleden in het Rasphuis overleed, ook aan de vrijdenker Vanini aandacht besteden [cf. blog]. 

#Spinoza in de Ontmoetingskerk in Sleeuwijk

Ook op 25 februari en 11 maart

zondag 10 februari 2019

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [2]


Nulla res nisi a causa externa potest destrui.
[Ethica 3/4]

Een ding kan alleen door een externe
oorzaak vernietigd worden.

Dan nu kort over de plaatsen in Spinoza over zelfdoding. De kern van zijn leer, ligt vervat in bovenstaande stelling.
In Ethica 2/49s3 waarin hij Descartes opdeling van wil en intellect betwist, vinden we in de passage over de ezel van Buridan, de eerste plaats waar Spinoza over de ‘zelfmoordenaar’ spreekt.
De volgende plaats is 4/18s, waarin hij benadrukt dat zelfbehoud de essentie van ieder is. Een zelfmoordenaar brengt volgens Spinoza niet zichzelf om het leven, maar wordt hiertoe gedwongen door geheel met zijn natuur strijdende externe krachten - uitwendige oorzaken die ervoor zorgen dat zijn conatus zo wordt verzwakt dat hij zich niet meer tegen zelfvernietiging kan verzetten.
De volledigste en meest substantiële [en veel besproken] plaats is 4/20, waarin hij o.a. de zelfdoding door Seneca bespreekt. Laat ik voor de verandering eens de vertaling van Maarten van Buuren nemen:

STELLING 20

Hoe meer iemand zijn eigenbelang, dat wil zeggen zijn zelfbehoud nastreeft en daartoe in staat is, over des te meer macht beschikt hij; voor zover iemand daarentegen zijn eigenbelang, dat wil zeggen zijn zelfbehoud verwaarloost, is hij machteloos.
BEWIJS: Deugd is hetzelfde als de macht van de mens, die uitsluitend voortvloeit uit zijn essentie (volgens Definitie 8 van dit Deel), dat wil zeggen (volgens Stelling 7, Deel III) uit het streven waarmee de mens probeert in zijn Zijn te volharden. Hoe meer iemand dus naar zelfbehoud streeft en daartoe beter in staat is, over des te meer deugd beschikt hij, en bijgevolg (volgens Stelling 4 en 6, Deel III), is iemand machteloos, in zoverre hij zijn zelfbehoud verwaarloost. QED
OPMERKING: Niemand laat na zijn eigenbelang, dat wil zeggen zijn zelfbehoud na te streven, tenzij hij overmeesterd wordt door externe oorzaken die strijdig zijn met zijn natuur. Niemand, zeg ik, zal voedsel versmaden, of de hand aan zichzelf slaan door de noodzaak van zijn eigen natuur. Alleen diegenen doen dat, die door externe oorzaken daartoe gedwongen worden en dat kan op vele manieren gebeuren. Zo kan iemand zichzelf om het leven brengen, doordat iemand anders zijn rechterhand waarin hij toevallig een zwaard heeft, omdraait en hem dwingt de punt op zijn hart te richten; of omdat hij, zoals Seneca, op last van een tiran wordt gedwongen zich de aderen te openen, dat wil zeggen dat hij een groter kwaad door een kleiner wil vermijden; een derde ten slotte, omdat verborgen externe oorzaken zijn voorstellingsvermogen zo plooien en zijn lichaam zo aandoen dat het een andere natuur aanneemt die tegengesteld is aan de oorspronkelijke en waarvan (volgens Stelling 10, Deel III) in zijn geest geen idee kan bestaan. Maar dat een mens er uit de noodzaak van zijn natuur naar zou streven niet te bestaan, of van bestaansvorm te veranderen, is net zo onmogelijk als dat iets uit niets zou ontstaan, zoals iedereen kan zien die een beetje nadenkt.

Deze passage is in de secundaire Spinoza-literatuur veel besproken.
• Jonathan Bennett daarover in A Study of Spinoza's Ethics [Indianapolis: Hackett Publishing Co., 1984]:
When the knife did its work, Seneca's body was not transmitting forces from the outside. The causally sufficient conditions for his act were stored within him; the action flowed from his nature as it then was, including his strengths and frailties, his attitudes to pain and shame, his capacities to think thoughts through, and his belief that if he didn't die that night he would suffer a worse death in the mormng. That last deadly item was caused by a message from Nero; but still it was an aspect of his nature at the moment when he slashed his wrists. Seneca's death proceeded from his nature as it then was, including his wish for dignity and a good reputation, and his having the deadly conditional belief.I conclude that Seneca falsifies 3P4 [No thing can be destroyed except through an external cause]. I suppose that Spinoza would deny this, saying that I have misunderstood the notion of Seneca's "nature." What, then, does he mean by nature?" [p. 238].

Luca Giordano (1634-1705), the Death of Seneca, ca. 1650–1675 - Bolton Museum and Art Gallery
In het volgende blog haal ik Bennett’s hele paragraaf over suicide naar binnen en verwijs ik naar studies die weer op Bennett ingaan.
 

Nieuwe #Spinoza-schildering van Mike Newton


Op 3 december 2017 had ik een blog, waarin ik een aantal volgens mij bepaald niet onverdienstelijke Spinoza-schilderingen van Michael Newton opnam. Enige dagen terug, op 6 februari, liet Mike Newton in een tweet weten: “More progress with Baruch Spinoza today.” Daarbij deze schildering [zie ook op Instagram]



Daniel Pimbé's #Spinoza. staat op internet


In 1999 verscheen, in een reeks met eenvoudige inleidingen, van

Daniel Pimbé, Spinoza. Hatier [Collection: profil d'un auteur, # 791 - dirigée par Laurence Hansen-Løve], 1999 - 79 pages

Morgen verschijnt bij de uitgever (Hatier) réédition numérique FeniXX  [cf.]
 
Voor degenen die goed Frans lezen is misschien nuttig te weten dat een gedigitaliseerde en verbeterde versie al eerder op internet is gezet:
Edition, corrections, conversion numérique et publication par le site PhiloSophie - PDF © La Gaya Scienza, octobre 2011 - 118 pages

zaterdag 9 februari 2019

De domeinnaam van de AAS, de Franse #Spinoza-vereniging, is in andere handen


N.a.v. het vorige blog ging ik weer eens kijken of de website van de Association des Amis de Spinoza, de Franse Spinoza-vereniging die al zo lang offline is [cf. blog van 12 juli 2017], inmiddels weer terug was. Maar merkte toen dat de domeinnaam, spinozaeopera.net/, inmiddels in handen is van "a group of people who love metaphysics. We created this website because we wanted a space where we can freely discuss our views and also to bring together people who share the same passion for philosophy as we do." De site is dus Engelstalig geworden. De groep Spinoza-liefhebbers hanteert als motto in de header: "Metaphysics is our obsession as taught by the of [sic] work from Baruch Spinoza."


De Association des Amis de Spinoza bestaat blijkbaar nog wel, maar heeft zich wat de communicatie met de buitenwereld betreft – met een nieuw logo - helemaal teruggetrokken op Facebook, waar slechts af en toe een berichtje verschijnt.
Het is droevig gesteld met de eertijds “by far the most active group of scholars around today.” [Wiep van Bunge in The Bloomsbury Companion to Spinoza, 2014, p. 367]
 

Gisteren verscheen: #Spinoza et les passions du social


Frédéric Lordon, Eva Debray & Kim Sang Ong-Van-Cung (dir.), Spinoza et les passions du social. Éditions Amsterdam, Paru le 8 février 2019 - 360 pages
Avec les contributions de: Judith Butler, Kim Sang Ong-Van-Cung , Frédéric Lordon, Eva Debray, Christophe Miqueu, Nicola Marcucci, Nicolas Israël, Pierre-François Moreau et Pascal Séverac
Sommaire
Introduction, Les passions du social
Première partie: Conatus et individualité moderne
Judith Butler, Le désir de vivre. L’Éthique de Spinoza sous pression
Kim Sang Ong-Van-Cung, Le désir de vivre et sa vulnérabilité: Butler et le conatus spinoziste
Frédéric Lordon, La querelle du déterminisme en sciences sociales: un point de vue spinoziste
Deuxième partie: La logique des institutions
Eva Debray, Imitation des affects et production de l’ordre social: une critique spinoziste de l’approche de René Girard
Christophe Miqueu, Des luttes sociales en démocratie: Pettit face à Spinoza, de la contestation au conflit
Nicola Marcucci, La nature de l’obligation: le moment Spinoza dans la première génération de sociologues en France
Troisième partie: Les forces de l’histoire
Kim Sang Ong-Van-Cung, L’unité du collectif. L’ontologie historique et critique de Spinoza et de Sartre
Yves Citton, Puissances du social, puissances du nombre. Enjeux et dangers de l’agrégation statistique
Nicolas Israël, Spinoza, histoire et anthropologie
Pierre-François Moreau, Les passions du social: « personnalité de base » et ingenium
Pascal Séverac, L’affect et le prophète. Confrontation de la philosophie spinoziste avec l’analyse par Philippe Burrin de l’antisémitisme nazi
[Sommaire van hier]

Spinozisme over leven, dood en zelfdoding bij #Spinoza [1]


In dit en de komende blogs leg ik het accent niet zozeer op hoe Spinoza zelf over leven, dood en zelfdoding (de onmogelijkheid ervan) denkt, maar op hoe het spinozisme diverse pogingen deed om dit bij hem te analyseren en toe te lichten. Daar zijn nogal verschillen in te ontdekken.
Eerder had ik voor die verschillen in het spinozisme niet zo’n belangstelling. Zoals blijkt uit mijn blogs erover, die ik onderaan vermeld, leken mij Spinoza’s ideeën erover voldoende helder en duidelijk. Mij was duidelijk dat voor Spinoza zelfmoord in wezen een irrationele, ja zelfs onmogelijke daad is. Maar intussen is er in de secundaire Spinozaliteratuur te vinden dat het voor Spinoza tóch rationeel kan zijn (Nadler). Nu meen ik dat ik er niet omheen kan te moeten erkennen dat “het spinozisme” redelijke aanleiding heeft, om sommige zaken verschillend te duiden.
Over wat dood is, over hoe dood ons overkomt, over de onmogelijkheid en idiotie van zelfmoord en over hoe vrees voor de dood te overwinnen… over al die dingen heeft Spinoza op enige tientallen plaatsen het zijne gezegd.
Piet Steenbakkers heeft (met voorbijgaan van wat Spinoza over zelfmoord heeft) hierover een goede schets gegeven in zijn
Over de dood van Spinoza en Spinoza over de dood [Mededelingen vanwege het Spinozahuis #105 met de bewerking van zijn lezing van 2 mei 2012]. Hij geeft daarin een duidelijke schets van de totaal andere opvatting van Spinoza dan Plato, Socrates en Cicero voor wie filosoferen juist een voorbereiding was op de dood. Voor Spinoza gaat het integendeel juist om: nadenken over het leven, pregnant uitgedrukt in 4/67:

“De vrije mens denkt aan niets zo weinig als aan de dood, en zijn wijsheid is geen nadenken over de dood maar over het leven.” [Vert. Steenbakkers, p. 16; lees bij hem ook het bewijs].

In de volgende passage geeft Steenbakkers een fraaie samenvatting van Spinoza’s benadering van de (angst voor de) dood:

“Voor Spinoza is de dood de ultieme machteloosheid, de overgang naar een vorm van zijn die onze huidige vorm vernietigt. Weliswaar is de dood, juist omdat deze onontkoombaar is en uit de wetten van de natuur volgt, niet in absolute zin slecht te noemen, maar vanuit ons streven naar zelfbehoud zullen we de dood wel als een kwaad beoordelen. De vrije mens, dat wil zeggen degene die leeft volgens de voorschriften van de rede, laat zich niet leiden door kennis van het kwaad – die immers altijd inadequaat is (Ethica 4, stelling 64) – en dus ook niet door kennis van de dood, maar door adequate kennis. Hoe beter dat lukt, des te minder zal hij of zij de dood vrezen (Ethica 5, stelling 38): wie veel kennis heeft van God, van zichzelf en van de wereld om zich heen, zal nauwelijks angst voelen voor de dood (Ethica 4, stelling 39, scholium). Let wel: nauwelijks. Omdat de vrije mens als zodanig niet bestaat, en wij altijd aan passies onderworpen blijven, is het kwestie van gradatie: naarmate een mens vrijer, dat wil zeggen, redelijker is, neemt de angst voor de dood af, zonder evenwel ooit geheel te verdwijnen.” [p. 19]

Luca Giordano (1634-1705), the Death of Seneca, ca. 1684-1685 - Musée du Louvre

In Dienstencentrum Landsmeer geeft Dr. J. Scheren cursus over #Spinoza's TTP


vrijdag 8 februari 2019

Verheugend nieuws over boeken over #Spinoza die uitgeverij Coriarius nog dit jaar laat verschijnen


Vandaag ontving ik het door mij bestelde exemplaar van het boek dat Karel D’huyvetters samenstelde van door hem vertaalde artikelen van Hasanah Sharp, God, of de natuur. Spinoza’s empathisch denken over mens, maatschappij en milieu, samengesteld, vertaald en ingeleid door Karel D’huyvetters, Bibliotheca Spinozana Flandrica VI. Werchter: Uitgeverij Coriarius, 2018, 212 blz., 17 x 24 cm, paperback. [cf. ’t blog van 4 febr. 2019].
Ik hoop daar t.z.t. een impressie van te geven. In dit blog wil ik graag vertellen, wat me bij eerste doorkijken het meest opviel: op de laatste bladzijde meldt Karel dat hij ook in voorbereiding heeft en voornemens is nog dit jaar te laten verschijnen:
Etienne Balibar, Spinoza politiek. Het transindividuele - 352 bladzijden
Mogens Laerke, Spinoza: zeven wegen van wijsheid - 275 bladzijden

Ik vind dit een zeer verheugend plan. Vooral dat Balibar’s Spinoza politique. Le transindividuel. [PUF, 2018] in het Nederlands gaat verschijnen [cf. dit blog]! Maar de Franse uitgave telt 480 pagina's. Zal het dan wel compleet worden vertaald? Als je via books.google het paginabeeld vergelijkt met het wat compactere van de boeken van Uitgeverij Coriarius dan zou het heel goed kunnen… Kortom, ik verheug mij er zeer op.

Colin Marshall over Kant en #Spinoza


Volgend jaar, waarschijnlijk in maart [cf.], gaat verschijnen
Yitzhak Melamed (ed.), The Blackwell Companion to Spinoza
Daarin komen hoofdstukken van
Raphael Krut-Landau, “Spinoza on Time.” [cf. CV]
Colin Marshall, “Kant and Spinoza”. Zijn draft heeft hij 5 dagen geleden op zijn academia.edu-pagina geplaatst met de notitie: “In this chapter, I assess whether Kant was influenced by Spinoza, and identify three striking points of near-convergence between their views.”

Als ik gelegenheid heb ga ik het nog eens vergelijken met de analyse van Henri Krop [cf. blog van 21 mei 2018: “Henri Krop over hoe Spinoza en Kant onoverbrugbaar van elkaar verschillen.”]

Ook Volkskrant-recensent is weinig enthousiast over de #Spinoza voorstelling


donderdag 7 februari 2019

Is Spinoza's mind-body doctrine more complicated than important?

Gary Sugar bracht gisteren met deze tweet zijn schema van Spinoza's filosofie. Kennelijk vond hij dit zo belangrijk dat hij het meteen als bovenste tweet liet vastzetten. Van mijn verbazing over zijn bewering, maakte ik de vraag die de titel van dit blog werd. Het schema op zich is interessant om er een poosje op te turen en over na te denken. B.v. te bedenken wat hij zich als kopjes van de kolommen gedacht kan hebben. Er is vast meer over te zeggen, maar ik ben vooralsnog meer getriggerd door die bewering.

John Wyclif (ca. 1324 - 1384) was hij een proto-Spinozistisch monist?



John Wyclif boven de verbranding van zijn boeken
Gravure door Bernard Picart, 1713
Deze Engelse kerkhervormer was een prominente, maar controversiële meester in de theologie aan de universiteit van Oxford. Hij vond dat mensen zonder tussenkomst van priesters hun geloof mochten belijden, met de Bijbel als gids en richtlijn. 150 jaar vóór de geboorte van Luther wilde hij dat gewone gelovigen de Bijbel konden lezen en zorgde hij voor een vertaling.
Wycliffe schreef verhandelingen waarin hij de verwereldlijking en machtsmisbruik van de kerk aan de kaak stelde. Priesters waren volgens hem niet nodig om zonden te vergeven. In De veritate Sacrae Scripturae (1378) stelde hij hoe de Bijbel gezien moet worden: als van God zelf gekomen, tijdloos, onveranderlijk, vrij van fouten en tegenstrijdigheden. Met zijn opvatting dat alle gelovigen zelf de Bijbel moeten kunnen lezen, ging hij in tegen het officiële beleid van de kerk. Het concilie van Toulouse (1229) had leken, op de psalmen na, het lezen van het OT en NT verboden. Wyclif was het hier niet mee eens en omstreeks 1382 verscheen zijn eerste Engelse Bijbel, bevattende een vertaling van het Nieuwe Testament door Wycliffe zelf en een vertaling van het Oude Testament door een vriend, Nicholas van Hereford. In 1381 verscheen Twaalf stellingen tegen de transsubstantiatie – daarin wees hij de leer van de transsubstantiatie af; die zou indruisen tegen de H. Schrift. Deze ideeën riepen felle reacties op van de kerkelijke leiders. Wyclif werd uit Oxford verbannen en op een synode in Londen in 1382 tot de doodstraf veroordeeld, die niet kon worden doorgevoerd door verzet van machtige vrienden. Ver na zijn dood werd hij tijdens het concilie van Konstanz (1414-1418) alsnog als ketter veroordeeld, waarna zijn resten moesten worden opgegraven, verbrand, en zijn as in de rivier worden gestrooid.
Waarom dit alles in dit Spinoza-blog?

Sinds 1 feb 2019 weer meer luxe #Spinoza Suites in Amsterdam

Aan de Spinozastraat 45HS, Amsterdam Oost, 1018 HJ Amsterdam is sinds 1 feb 2019 een luxe Bed and Breakfast geopend met twee Spinoza Suites - luxe suites uiteraard, want... Spinoza!
In het logo werd de halsbandparkiet opgenomen die ook in de mantel van het Spinozabeeld van Nicolas Dings te vinden is. www.spinozasuites.com/nl/
Het is gesitueerd n de buurt van het Amsterdam Luxury Hotel Rooms & Suites | Hyatt Regency Amsterdam dat een nóg luxere Spinoza Suite van wel 126 m2 heeft (cf.]. Van de faciliteiten van dit hotel mogen de gasten van B&B Spinoza Suites gebruik maken.



woensdag 6 februari 2019

Gisteren verscheen audio van The #Spinoza Problem


Irvin D. Yalom, The Spinoza Problem. A Novel. Narrated by Traber Burns. Blackstone Publishing [unabridged edition], 5 Feb. 2019
Audio Length: 14 hours



Opdat u het maar weet.

dinsdag 5 februari 2019

Chantal Jaquet is het eens met deze blogger over #Spinoza's « Caute »

In 13-06-2008 - ik was nog geen jaar met Spinoza bezig - schreef ik een blog, waarin ik betoogde dat Spinoza met zijn "caute" niet bedoelde: 'voorzichtig, maar 'prudent, verstandig'. Cf. ook dit blog.

Onlangs verscheen het nieuwe boek van Chantal Jaquet, Spinoza ou la prudence [Editions du Retour, 17/01/2019, cf.], waaruit blijkt dat zij er ook zo over denkt.
"Résumé : Comment entrer dans la philosophie de Spinoza et parcourir avec lui les chemins joyeux de la connaissance vraie et de la vie sous la conduite de la raison ? Pour trouver une bonne méthode d'approche de cette pensée difficile, il n'est qu'à se laisser guider par Spinoza lui-même et suivre le premier précepte qu'il livre à son lecteur au cours de sa correspondance. Chaque lettre adressée à ses amis commençait par la formule « Caute », (Prudence !) qui lui servait de sceau et de devise."

John Holbo's filosofisch alfabet: S is for #Spinoza

"aeternitatus" staat voor dichterlijke vrijheid!

maandag 4 februari 2019

Karel D’huyvetters redigeerde en vertaalde een boek van Hasana Sharp over #Spinoza


 
Hasana Sharp, God, of de natuur. Spinoza’s empathisch denken over mens, maatschappij en milieu, samengesteld, vertaald en ingeleid door Karel D’huyvetters, Bibliotheca Spinozana Flandrica VI. Werchter: Uitgeverij Coriarius, 2018, 212 blz., 17 x 24 cm, paperback.
Te bestellen bij Uitgeverij Coriarius: uitgeverij@coriarius.be met opgave van het leveringsadres; vervolgens te betalen via
Bankrekening Uitgeverij Coriarius  iban BE40 9731 6405 9063    bic arspbe22
Voor België: € 14,50 (verzendkosten in België inbegrepen).
Voor Nederland: € 15,50 (verzendkosten naar Nederland inbegrepen).

Inhoudsopgave:
De gemoedstoestanden van de dieren: de grenzen van de menselijkheid
Eva’s perfectie: seksuele (on)gelijkheid
Violenta imperia nemo continuit diu: de revolutionaire wetmatigheid van de menselijke natuur
Nemo non videt: de intuïtieve kennis en de kwestie van Spinoza’s elitisme
Liefde en bezit: de politieke economie van Ethica V
‘Heel de wet bestaat enkel in de liefde tot de naaste’: wat de Bijbel gebiedt aan alle stervelingen
De kracht van ideeën
Spinoza’s maatschappij en de antropomorfistische illusie