Spinoza op zijn bootje..

...van de Zwanenburgwal richting de Amstel, misschien naar de joodse begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel?

 [Foto van Maria Celdrán op Imgrum]

Steven Nadler bespreekt uitgebreid en waarderend Le Clan Spinoza van Maxime Rovere

Op books&ideas.net verscheen vandaag de bespreking door Steven Nadler van het vorig jaar verschenen boek van Maxime Rovere, Le Clan Spinoza.

 

Maxime Rovere, schreef met Le clan Spinoza [Paris: Flammarion, 2017 - 560 p.] een “engaging, entertaining, and informative (and, for the most part, very true to the facts) historical novel/novelistic history.” Aldus het eindoordeel van Nadler.

Hij vindt dat op een enkel puntje na, Rovere de historische feiten nauwkeurig volgt, waarbij hij behoorlijk knap vanuit inleving geloofwaardige gesprekken waar niemand bij was beschrijft. Nadeel is wel dat voor de niet kenner moeilijk zal zijn om het onderscheid tussen feit en fictie steeds te maken.

Hij gaat in discussie met Rovere’s verklaring voor de Herem, waarin hij meegaat met Odette Vlessing, die in “The Excommunication of Baruch Spinoza: The Birth of a Philosopher” [in Jonathan Israel and Reinier Salverda, eds., Dutch Jewry: Its History and Secular Culture, 1500-2000. Leiden: Brill, 2002, 141-72.] dat het feit dat Spinoza zich door de rechter onvolwassen liet verklaren, waardoor hij onder de schulden van zijn vaders zaak uitkwam, hetgeen veel kwaad bloed in de Sefardische gemeenschap moet hebben doen vloeien; kortom dat dát de zware herem zou verklaren. Ik ben het met Nadler eens dat er zwaardere redenen waren, zoals de in de ban aangeduide maar niet benoemde “vreselijke ketterijen”, voor zo’n zware ban geweest moeten zijn.

Tot slot vindt hij dat Maxime Rovere aan het eind wel enige lovende woorden had kunnen wijden aan het vele speurwerk naar Spinoza en de 17^e eeuw dat door allerlei deskundigen is gedaan en op basis waarvan hij dit boek heeft kunnen maken.

Maar de waardering voor dit boek spat er van af.

Steven Nadler, « Everything You Always Wanted to Know about Spinoza », Books and Ideas  , 8 January 2018. ISSN : 2105-3030. URL

Guttorm Fløistad (geb. 1930) Noors filosoof maakte diepgaand studie van en schreef veel over Spinoza

Zijn naam was ik al wel tegengekomen, maar ik had nooit bijzonder op hem gelet. Toen ik in zijn laatste hieronder vermelde boek snuffelde, wilde ik meer over hem weten en stelde vanuit de Duitse Spinoza Bibliografie zijn lijstje werken over Spinoza samen, en toen bleek dat ik vier van zijn essays in de diverse verzamelbundels in de kast had staan, begon ik hem te lezen, wat ik eerder nooit deed. En ik ontdekte een bijzondere geleerde en kennelijk een geïnspireerde didacticus. Dus hier ‘zijn’ blog.

Na zijn middelbare school werd hij militair; daarna studeerde hij van 1956-58 aan de Freie Universität Berlin en werd voltijds filosoof. Hij studeerde in 1963 af aan de universiteit van Oslo en studeerde aan het King's College, Universiteit van Londen, waar hij in 1967 het Ph. D.-diploma behaalde met The Problem of Understanding in Spinoza's Ethics . Hij was van 1962-64 wetenschappelijk assistent voor Arne Næss aan de Universiteit van Oslo, van 1964-65 research fellow bij de British Council en van 1966-71 universitaire fellow in Oslo. In de jaren 1972-1975 was hij docent filosofie aan de universiteit van Oslo, en van 1975-97 was hij hoogleraar Ideeëngeschiedenis aan dezelfde universiteit. [Van de pagina over Guttorm Fløistad in ‘t Norsk biografisk leksikon [Cf.]. Hij publiceerde over de filosofie van Spinoza en Martin Heidegger en over toegepaste filosofie [en.wikipedia].

In Amersfoort start leesgroep over Spinoza's Verhandeling over de verbetering van het verstand

 De drie edities van de Historische Uitgeverij

Rond 1660 begint Benedictus de Spinoza aan zijn eerste boekwerk. De ‘Tractatus de Intellectus Emendatione’ ofwel ‘Verhandeling over de verbetering van het verstand’. Spinoza heeft het boekwerkje nooit afgemaakt en het is pas na zijn dood in 1677, als onderdeel van de Opera Posthuma (Nagelaten Schriften) gepubliceerd.

De verhandeling begint met: § 1 “Nadat de ervaring mij geleerd had dat alles wat zich in ons dagelijks leven voordoet ijdel is en van geen betekenis  - …. – heb ik ten langen leste besloten om na te gaan of er iets is dat waarlijk goed is, waaraan men ook deel kan hebben, en dat bovendien zodanig is dat het de ziel raakt op een wijze die al het andere doet vergeten; ja, of er iets is dat, eens gevonden en verworven, mij tot in eeuwigheid en zonder onderbreking de hoogste blijdschap zou geven.”

In 110 paragrafen legt Spinoza de basis van zijn filosofie uit. Na § 110 breekt de tekst af met de mededeling van degenen die het manuscript na zijn dood zijn gaan zetten:

“De rest ontbreekt”.

Margaret D. Wilson's 1983-artikel 'Infinite Understanding. Scientia Intuitiva. and Ethics 1.16' te lezen

Onlangs verscheen een herdruk van deze Spinoza-reader

Gideon Segal & Yirmiahu Yovel (Eds.), Spinoza [series: Routledge Revivals]. Routledge, 2002, reprint 2017 - 524 pagina's [25 reprinted essays] – books.google

Daar ik dat met eerdere verzamelbundels ook deed, geef ik hieronder de inhoudsopgave.

Maar waarom ik dit blog vooral maak is om de geïnteresseerde erop te wijzen dat hoofdstuk 13 van Margaret D. Wilson (1983). 'Infinite Understanding. Scientia Intuitiva. and Ethics 1.16', zich in z’n geheel bij books.google laat lezen. Het is aan te raden, én daar een artikel van Margaret Wilson altijd sowieso aan te raden is, maar in dit geval extra daar het en passant enige achtergrond aanreikt die helpt om het hier zovaak besproken scholium 1/17s te doorzien.

Je mist alleen de laatste vier eindnoten. Daar je maar  nooit weet of Google dit zo houdt (kan houden), is wellicht nuttig niet te lang met inkijken te wachten.  

Eindelijk toe aan een slotsom over alles van 1/17s?

Eindelijk is het zover: ik kan de noot van Emilia Giancotti bij haar vertaling uit 1988 van Spinoza’s Etica, te weten noot 70 met toelichting en commentaar bij Scholium 1/17s brengen. Ik heb hem hier als PDF weggezet – dubbeltalig.

Ik zal het hieraan voorafgaande toelichten, maar moet daar eerst zelf weer enigszins inkomen, want het is allemaal lang geleden. Ik vind het echter wel nuttig dat die zaak die sommigen onder ons zozeer heeft bezig gehouden (Henk Keizer en mij, Stan Verdult vooral), wordt afgerond.

Over wat Spinoza doet in dat Scholium hebben vele misverstanden bestaan. Giancotti noemt in haar noot diverse namen van hen die menen dat Spinoza daar zich aansluit bij hen die menen dat verstand en wil tot het wezen of de natuur van God behoren. Het is daar in dat Scholium waarin Spinoza tot tweemaal toe uitspreekt dat in dat geval het verstand van God en dat van mensen helemaal niets met elkaar gemeen hebben en dat dan eigenlijk de term ‘verstand’ alleen maar equivoque (gelijkluidend) gebruikt is, maar het aangeduide even weinig met elkaar te maken hebben als het sterrenbeeld Hond met de blaffende hond.

Culemborgse Hannah Laurens over Adriaen Koerbagh: radicaal in vrijstad Culemborg

Vandaag in de Culemborgse Courant het bericht dat op woensdag 10 januari 2018, 20:00 uur
in de synagoge, Jodenkerkstraat 5, Culemborg, Hannah Laurens een lezing zal geven over

ADRIAEN KOERBAGH, RADICAAL IN VRIJSTAD CULEMBORG

Verlichte denkers in de 17e eeuw hadden het niet gemakkelijk. Tussen Paus en Calvijn was er niet veel speelruimte. Ze werden al vlug gezien als rel schoppende atheïsten of (te) radicale hervormers. Adriaen Koerbagh (arts, jurist en filosoof, 1633-1669) is aanhanger van Spinoza en langzamerhand wordt zijn opvatting over de rol van rationeel denken extremer. Spinoza is behoedzamer: het bracht hem roem. Koerbagh is roekelozer met verstrekkende gevolgen. Hij moet onderduiken in vrijstad Culemborg. Uiteindelijk kost het hem zijn leven. Zijn werk is onderdrukt en daarmee gedoemd tot vergetelheid. Hannah Laurens is bezig in Engeland te promoveren op Spinoza. [Cf. haar CV]. Zij woont een gedeelte van het jaar in Culemborg, haar geboortestad. Adriaen Koerbagh heeft dus haar grote interesse. In de lezing neemt ze hoorders mee naar roerige en fascinerende (Culemborgse) tijden. Jan Jaap Sorber bezingt het leven van Koerbagh in een ballade. Annelies van Sterkenburg (trekzak) zorgt voor de melancholieke ondertonen. Info: Woensdag 10 januari, synagoge, Jodenkerkstraat 5, 20.00 uur, toegang vrij, de hoed gaat rond.

Op haar website biedt ze een link naar het PDF van het artikel dat ze in het laatste jaar van haar BA publiceerde in Stance over "Finite in Infinity: Spinoza’s Conception of Human Freedom Explained Through His Metaphysics" [2012].